Beta-karoten, karotenoidler adı verilen bir grup renkli pigmente aittir. Vücutta A vitaminine dönüştürülür ve birçok meyve ve sebzede bulunur.
Beta-karoten ve karotenoidler olarak adlandırılan diğer kırmızı, turuncu ve sarı pigmentler antioksidan olarak kabul edilir. Diyette ihtiyaç duyulan A vitamininin yaklaşık %50’sini sağlarlar. A vitamini temel bir besindir. Antioksidan ve antienflamatuar etkileri, hücrelerin hasardan korunmasına yardımcı olur.
İnsanlar, ışığa duyarlılıkla işaretlenmiş kalıtsal bir bozukluk için beta-karoten kullanırlar. Ayrıca belirli kanserleri, kalp hastalıklarını, kataraktları , yaşlanan cildi önlemek için kullanılır. Ancak bu kullanımların çoğunu destekleyecek iyi bir bilimsel kanıt yoktur. Birçok küresel sağlık otoritesi, takviyeler yerine gıdalardan beta-karoten ve diğer antioksidanları almayı önermektedir.
Beta-Karoten Ne İçin Kullanılır?
Işığa duyarlılık ile işaretlenmiş kalıtsal bir bozukluk (eritropoietik protoporfiri veya EPP): Beta-karotenin ağızdan alınması, bu durumdaki kişilerde güneşe duyarlılığı azaltabilir.
Meme kanseri: Diyette daha fazla beta-karoten yemek, yüksek riskli, menopoz öncesi kadınlarda daha düşük meme kanseri riski ile bağlantılıdır. Meme kanseri olan kişilerde, diyette daha fazla beta-karoten yemek, hayatta kalma şansının artmasıyla bağlantılıdır.
Doğum sonrası komplikasyonlar: Beta-karotenin hamilelikten önce, hamilelik sırasında ve sonrasında ağızdan alınması, doğumdan sonra ishal ve ateş riskini azaltabilir. Ayrıca hamileliğe bağlı ölüm riskini de azalttığı görülüyor.
Güneş yanığı: Beta-karotenin ağızdan alınması güneşe duyarlı kişilerde güneş yanığı riskini azaltabilir.
Bir kan damarı duvarının balonlaşması (anevrizma): Beta-karoten ağızdan alınması, erkek sigara içenlerde midede anevrizma riskini azaltmaz.
Alzheimer hastalığı: Beta-karoten bakımından yüksek bir diyet yemek, Alzheimer hastalığı riskini azaltmıyor gibi görünüyor.
Katarakt: Beta-karotenin tek başına veya C vitamini ,, E vitamini ve çinko ile birlikte ağızdan alınması, katarakt riskini veya ilerlemesini azaltmıyor gibi görünüyor.
Kistik fibroz: Beta-karoten ağızdan almak, kistik fibrozlu kişilerde akciğer fonksiyonunu iyileştirmez.
Diyabet: Beta-karoten ağızdan alınması, diyabet veya diyabetle ilgili komplikasyonlar geliştirme riskini azaltmaz.
Kanserli olmayan benler (displastik nevüsler): Beta-karotenin ağızdan alınması yeni benlerin gelişimini azaltmaz.
Yemek borusu kanseri: Beta-karoten ağızdan almak yemek borusu kanseri riskini azaltmıyor gibi görünüyor.
Karaciğer kanseri: Beta-karoteni ağızdan, tek başına veya E vitamini ile almak, erkek sigara içenlerde karaciğer kanserini önlemez.
Karaciğer hastalığı: Beta-karotenin ağızdan, tek başına veya E vitamini ile birlikte alınması, erkek sigara içenlerde karaciğer hastalığına bağlı ölümü engellemez.
Herhangi bir nedenle ölüm: Beta-karoten ağızdan almak, herhangi bir nedenden ölüm riskini azaltmıyor gibi görünüyor.
Felç: Beta-karoten ağızdan alınması erkek sigara içenlerde felç riskini azaltmaz. Aslında alkol kullanan kişilerde riski artırabilir.
Yan Etkileri Nelerdir?
Beta-karoten, belirli tıbbi durumlar için uygun miktarlarda alındığında muhtemelen güvenlidir. Ancak beta-karoten takviyeleri genel kullanım için önerilmez.
Beta-karoten takviyeleri, özellikle uzun süreli alındığında, yüksek dozlarda ağızdan alındığında muhtemelen güvensizdir. Yüksek dozda beta-karoten cildi sarıya veya turuncuya çevirebilir. Yüksek dozda beta-karoten takviyesi almak ayrıca tüm nedenlerden ölüm şansını artırabilir, belirli kanser riskini artırabilir ve muhtemelen başka ciddi yan etkilere neden olabilir. Gıdalardan alınan beta-karoten bu etkilere sahip görünmüyor.
Beta-Karoten İçin Uyarılar Nelerdir?
Hamilelik ve emzirme: Beta-karoten, uygun miktarlarda ağızdan alındığında muhtemelen güvenlidir. Ancak yüksek dozda beta-karotenin hamileyken veya emzirirken güvenli olup olmadığını bilmek için yeterli güvenilir bilgi yoktur. Güvenli tarafta kalın ve kullanmaktan kaçının.
Çocuklar: Beta-karoten, uygun miktarlarda ağız yoluyla alındığında muhtemelen güvenlidir.
Asbeste maruz kalma geçmişi: Asbeste maruz kalmış kişilerde beta-karoten takviyeleri kanser riskini artırabilir. Asbeste maruz kaldıysanız beta-karoten takviyeleri almayın.
Sigara: Sigara içen kişilerde beta-karoten takviyeleri kolon, akciğer ve prostat kanseri riskini artırabilir. Sigara içiyorsanız beta-karoten takviyeleri almayın.
Beta-Karoten Başka İlaçlarla Etkileşime Girer Mi?
Niasin: Niasin iyi kolesterol seviyelerini artırabilir. E vitamini, C vitamini ve selenyum ile birlikte beta-karoten almak, niasinin iyi kolesterol seviyeleri üzerindeki etkilerini azaltabilir. Tek başına beta-karotenin, niasinin iyi kolesterol seviyeleri üzerindeki etkilerini azaltıp azaltmadığı bilinmemektedir.
Beta-Karoten İçin Önerilen Kullanım Dozu Nedir?
Beta-karoten birçok meyve ve sebzede bulunur. Günde beş porsiyon meyve ve sebze yemek, 6-8 mg beta-karoten sağlar. Birçok küresel sağlık otoritesi, takviyeler yerine gıdalardan beta-karoten ve diğer antioksidanları almayı önermektedir. Genel kullanım için düzenli olarak beta-karoten takviyeleri alınması önerilmez. Belirli bir durum için hangi dozun en iyi olabileceğini öğrenmek için bir sağlık uzmanıyla konuşun.
