Çocuklarda Otizm Spektrum Bozukluğunun Belirtilerini Anlama

Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) aslında bir nörogelişimsel durumdur. Bir kişinin hem diğer insanlarla hem de çevresiyle algılama ve etkileşme şeklini etkiler.

OSB belirtileri ve semptomları genellikle yaşamın ilk birkaç yılında görülür. Bunlar, tekrarlayan davranışlar veya rutinlerin yanı sıra başkalarıyla etkileşim veya iletişim sorunları gibi şeyleri içerebilir.

Fakat OSB’nin daha spesifik belirtileri ve semptomları nelerdir? Durum nasıl teşhis edilir? Bu konuları ve daha fazlasını keşfetmek için okumaya devam edin.

Otizmde erken teşhisin önemi

OSB’nin erken teşhisi çok önemlidir. Tedaviye erken başlandığında, çocuğun yaşam kalitesinde ve işlev yeteneğinde büyük bir fark yaratılabilir.

Çocuklar genellikle 12 ila 18 aylık veya daha erken yaşlarda erken OSB belirtileri gösterir . Ancak, birçok çocukta 3 yaşından sonra belirtiler ortaya çıkar. Bunun nedeni bazen OSB’nin erken belirtilerinin fark edilmesinin zor olabilmesidir.

Peki, hangi işaretlere bakabilirsiniz?

Erken Otizm Belirtileri

Çocuklarda OSB’nin erken belirtilerinden bazıları şunlardır:

  • göz teması yapma veya sürdürme sorunları
  • isimleri çağrıldığında cevap vermeme
  • işaret etme veya el sallama gibi sözsüz iletişim biçimlerini kullanmada sorun
  • küçük çocuklarda sözlü iletişim ile ilgili zorluklar ve büyük çocuklarda tek kelime veya iki kelime öbeği kullanımı
  • diğer çocuklarla ilgisizlik veya başka bir kişiyi taklit etme zorluğu da dahil olmak üzere oyunlarla ilgili sorun

Bu davranışlardan herhangi birini fark ederseniz, en kısa zamanda çocuğunuzun doktoruna danışın. Otizmi olan çocuklara erken müdahale ve destek verilmesi çok önemlidir. Bir çocuğun gelişimini artırabilir ve sosyal becerileri önemli ölçüde geliştirebilir.

Kategoriye göre semptomların listesi

Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabının (DSM-5) yeni baskısı semptomları iki kategori ayırmıştır:

  1. sosyal etkileşim ve iletişim sorunları
  2. tekrarlayan veya kısıtlanmış davranışlar

Bu kategorilerin her ikisini de aşağıda daha ayrıntılı olarak incelenecektir.  Bunlar oldukça geniş iki konu olduğundan alt kategorilere ayrılmıştır. 

Sosyal beceriler

Sosyal becerilerle ilgili bazı sorunlara örnekler:

  • göz temasını sürdürmekten kaçınmak veya zorluk çekmek
  • isimleri çağrıldığında cevap vermeme
  • onlarla konuştuğunda duymuyor gibi görünmesi
  • başkaları yerine yalnız oynamayı tercih etmek
  • ilgi alanlarını başkalarıyla paylaşmaması
  • tutulma veya sarılma gibi fiziksel temastan kaçınma
  •  düz bir yüz ifadesine sahip olmak
  • kendi duygularını ifade etmekte veya başkalarının duygularını anlamakta zorluk çekmek

İletişim

İletişim ile ilgili bazı sorun örnekleri şunlardır:

  • konuşma ve dil gelişiminde gecikmeler veya gerileme
  • “ben” anlamını vermek için kelime olarak “sen” demek gibi ters zamirler
  • işaret etme veya el sallama gibi hareketleri kullanmamak
  • jestler veya yüz ifadeleri gibi sözsüz ipuçlarını anlamada zorluk
  • düz veya şarkı söyleyen bir sesle konuşmak
  • konuşma başlatma veya sürdürme konusunda sorun yaşımak
  • talimatları takip etmemek
  • belirli kelimeleri veya cümleleri tekrar tekrar tekrarlama
  • rol yapmada sorun yaşamak
  • şakalar, alaycılık veya konuşma figürleri gibi şeyleri anlamamak

Kısıtlı, olağandışı veya tekrarlayan davranışlar

Aranacak bazı davranışlar aşağıdakileri içerir:

  • ileri geri sallama ve el çırpma gibi tekrarlayan hareketler
  • rutinler veya ritüeller geliştirmek ve bozulursa sinirli olmak
  • tavan fanı dönüşünü izlemek gibi bir nesne veya etkinlikle yoğun bir şekilde sabitlenmek
  • oyuncakları belirli bir düzende sıralamak gibi son derece organize olmak
  • tüm nesneden ziyade bir oyuncak arabadaki tekerlekler gibi bir şeyin detaylarına yoğun ilgi duymak
  • ayak parmaklarında yürümek veya abartılı vücut dili gibi garip hareket kalıpları
  • ışıklar, sesler veya duyumlar gibi duyusal uyarımlara karşı duyarlı olmak
  • belirli gıda türlerini, dokularını veya sıcaklığı içerebilen gıdalar için çok özel isteklere veya tercihlere sahip olmak

Diğer potansiyel semptomlar

Yukarıdaki listelerle birlikte OSB’li çocukların gösterebileceği bazı ek belirti ve semptomlar da vardır. Bunlar şunları içerebilir:

  • yoğun öfke nöbetleri
  • büyük miktarda enerji veya çok aktif olma
  • dürtüsel hareket etmek
  • sinirlilik veya saldırganlık
  • kafasını duvarlara vurmak, kendi saçını çekmek gibi kendine zarar verebilecek davranışlarda bulunmak
  • uyku problemleri
  • beklenenden daha korkak veya daha az korkak olmak

Her çocukta farklı şekilde gelişirken, bazı OSB belirtileri erken ortaya çıkabilir. Çocuğunuzun gelişimi hakkında sorularınız veya endişeleriniz varsa, en kısa zamanda çocuğunuzun çocuk doktoru ile konuşmalısınız.

Çocuklarda otizm nasıl teşhis edilir?

OSB için tanı sürecini özetlemeden önce, tanı kriterlerini gözden geçirelim. DSM-5 iki belirti kategorisi tanımlar:

  1. sosyal etkileşim ve iletişimdeki açıklar
  2. kısıtlı veya tekrarlayan davranış kalıpları

Semptomlar  üçü sosyal etkileşim ve iletişim için ve dördü davranış kalıpları için olmak üzere alt kategorilere ayrılır.

Osteowell : Kemiklere Güç Ver

Çocuk, ASD tanısı alabilmek için her üç sosyal ve iletişim alt kategorisinde ve dört davranış modeli alt kategorisinden ikisinde semptomlarla karşılaşmalıdır.

Semptomlar kaydedildiğinde, şiddetleri de belirlenmelidir. Bu 1 ila 3 arasında yapılır , 1 en az şiddetli ve 3 en şiddetli olur.

Semptomlar için diğer kriterler şunları içerir:

  • Semptomlar erken bir gelişim döneminden itibaren mevcut olmalıdır.
  • Semptomlar, bir bireyin sosyal veya işi gibi işleyebilme yeteneğinde önemli bir bozulmaya yol açmalıdır.
  • Semptomlar başka bir gelişimsel veya entelektüel durum ile ilişkili olmamalıdır

Otizm taraması

Gelişimsel taramalar OSB’nin erken tanımlanmasına yardımcı olabilir. Gelişimsel bir tarama sırasında çocuğunuzun doktoru, tipik kilometre taşlarına uyup uymadığını görmek için çocuğunuzun davranışı, hareketleri ve konuşması gibi şeyleri değerlendirecektir.

Çocuk doktorları, her kontrolde çocuğunuzun gelişimini kontrol etmenin yanında 9, 18, 24 ve 30. aylarda herhangi bir gelişim koşulları için daha odaklanmış taramanın yapılması gerekmektedir.

OSB için özel tarama 18 ve 24. aydaki kontrollerde önerilmektedir. Taramalar çocuğunuzda OSB olabileceğini gösteriyorsa, daha fazla değerlendirme için OSB’li çocuklarla çalışan bir uzmana yönlendirileceksiniz.

Tarama ve teşhis araçları

Tarama araçları kesin bir tanı olmasa da, OSB riski altındaki çocukları tanımlamak için yararlıdır. Böylece daha fazla değerlendirme için bir uzmana yönlendirilebilirler.

OSB’ye özgü bazı tarama araçları şunlardır:

  • Küçük Çocuklarda Otizm için Değiştirilmiş Kontrol Listesi (MCHAT). Bu, OSB riski altındaki çocukları tanımlamak için kullanılan ebeveyn tarafından doldurulmuş bir ankettir.
  • Bebekler ve Küçük Çocuklarda Otizm Tarama Aracı (STAT). Bu araç iletişim ve oyun gibi şeyleri değerlendirebilen 12 etkinlikten oluşur.

DSM-5’te sağlanan tanı ölçütlerine ek olarak, uygulayıcıların OSB tanısı koymak için kullanabileceği diğer tanı araçları şunlardır:

  • Otizm Tanı Görüşme – Gözden Geçirilmiş (ADI-R). ADI-R 18 aylık ve üstü bireyler için kullanılabilir. İletişim, sosyal beceriler ve tekrarlayan davranışları değerlendirir.
  • Otizm Tanısal Gözlem Programı – Genel (ADOS-G). ADOS-G iletişim, sosyal beceriler ve oyun gibi şeyleri değerlendirmek için 30 dakikalık modüller kullanır.
  • Çocukluk Otizm Derecelendirme Ölçeği (CARS). CARS, 2 yaşın üzerindeki çocuklar için kullanılabilir. Ölçek OSB tanısı koymak için beş farklı sistemden yararlanmaktadır.
  • Gilliam Otizm Derecelendirme Ölçeği (GARS-2). GARS-2, ebeveynlerin, doktorların ve öğretmenlerin 3 ila 22 yaş arasındaki kişilerde ASD’yi tanımlamasına yardımcı olan bir araçtır.

Otizm için tedavi var mı?

Halen OSB için bir tedavi olmamasına rağmen , çeşitli tedavi seçenekleri vardır . Tedavinin genel amacı, çocuğunuzun yaşam kalitesini ve işlevini arttırırken OSB semptomlarını azaltmaktır.

Doktorlar, psikiyatristler ve konuşma dili patologları da dahil olmak üzere tedaviye birkaç farklı uzman dahil olabilir. Bir tedavi planı çocuğunuzun özel ihtiyaçlarını ele almaya odaklanacaktır.

Otizm tedavisi

Olası tedavi seçenekleri şunlardır:

  • Psikolojik terapi. Bu, çeşitli davranış terapisi , eğitim terapisi ve sosyal beceri eğitimi gibi çeşitli terapi türlerini içerebilir .
  • İlaçlar. Bazı ilaçlar saldırganlık veya hiperaktivite gibi OSB semptomlarının giderilmesine yardımcı olabilir.
  • Konuşma ve dil terapisi. Bu tür terapi, çocuğun konuşma ve sözlü iletişim becerilerini geliştirmesine yardımcı olabilir.
  • İş terapisi. Bir terapist çocuğunuzun günlük yaşam becerilerini kazanmasına yardımcı olacaktır.
  • Diğer sağlık koşullarının tedavisi. OSB’li çocukların epilepsi gibi başka sağlık durumları da olabilir . Doktorunuz da bu durumları yönetmek için çalışacaktır.
  • Alternatif terapi. Birçok ebeveyn diğer tedavi seçeneklerini tamamlamak için alternatif tedaviyi düşünür. Bazı durumlarda riskler faydalardan daha ağır basabilir. Çocuğunuzun çocuk doktoruyla alternatif tedavileri tartışmalısınız.

Otizmli çocukların gelişimi

OSB’li çocukların geleceği, kişiye göre büyük ölçüde değişebilir. Bazı çocuklar nispeten bağımsız yaşamlara devam edebilirler. Diğerleri yaşamları boyunca sürekli yardıma ihtiyaç duyabilirler.

OSB’nin erken tespiti çok önemlidir. Daha erken OSB teşhisi konduğunda, daha erken tedavi başlayabilir. Bu, bir çocuğun semptomlarını ve yaşam kalitesini iyileştirmek için ihtiyaç duyduğu tedaviyi almasını sağlamak için hayati önem taşıyabilir.

Çocuğunuzda OSB belirtileri varsa, çocuk doktorundan randevu alın. Çocuğunuzun bir uzman tarafından ek değerlendirmeye ihtiyacı olup olmadığını belirlemek için deneyimlerinizi, gözlemlerini ve mevcut tarama araçlarını birleştirmeye yardımcı olacaklardır.

Healthline, Understanding the Symptoms of Autism Spectrum Disorder in Kids, 2019

Referanslar

Bu bilgiler tedavi önerisi değildir ve bir hekim veya eczacıya danışmanın yerine geçemez. Daha fazla bilgi için bir hekime ve/veya bir eczacıya başvurunuz.
×Osteowell : Kemiklere Güç Ver