Plasebo, bir klinik deneyin katılımcısını aldatmak için tasarlanmış tıbbi bir tedavi veya prosedürdür.

Herhangi bir aktif bileşen içermez, ancak yine de birey üzerinde fiziksel bir etki yaratır.

Plasebolar güvenilir klinik çalışmaların tasarımında esastır. Katılımcılar üzerindeki bir zamanlar şaşırtıcı olan etkileri, birçok araştırmanın odağı olmuştur.

Plasebo etkisi, plasebonun bir birey üzerindeki etkisini ifade eder. Etkin olmayan tedavi bile tekrar tekrar ölçülebilir, pozitif sağlık tepkisi göstermiştir. Plasebo etkisinin gücü psikolojik bir fenomen olarak kabul edilir.

Plasebo Hakkında Hızlı Gerçekler

Plasebo etkisi binlerce tıbbi deneyde ölçülmüştür ve birçok doktor düzenli olarak plasebo reçetelemeyi kabul etmektedir.
İlaç şirketleri, yeni ilaçlarının, verilmeden önce, bir plasebodan daha iyi çalıştığını göstermelidir.
Plaseboların çeşitli sağlık koşullarını etkilediği gösterilmiştir.
Bir tablet ilacın rengi, plasebo etkisinin gücünü değiştirebilir ve daha büyük haplar, küçük haplardan daha güçlü bir etki yaratır.
Bazıları, plasebo etkisinin kendi kendini iyileştirme özelliklerinin evrimsel biyoloji ile açıklanabileceğine inanmaktadır.

Plasebo Etkisi Nedir?

Plasebo ilaçlar aktif içerik içermez, ancak kişi ilaç aldığını düşünüyorsa, plasebo fiziksel durumlarını iyileştirebilir.

Plasebo etkisi, plasebo tedavisinin bireye yaptığı psikolojik veya fiziksel etkileri tanımlar.

Plasebo tüm iyi klinik çalışmaların önemli bir parçası haline geldi.

Erken klinik çalışmalarda, yeni bir ilacın yetenekleri, ilaç kullanmayan bir grup insana karşı ölçülmüştür.

Bununla birlikte, basit bir tablet alma eyleminin plasebo etkisini üretebileceğini keşfettiği için, şimdi üçüncü bir katılımcı grubuna sahip olmak şarttır.

Bu ek grup, onlara karşı cevabı ölçmek için aktif madde içermeyen bir tablet alır. Bu gruptaki katılımcılar örneğin şeker ilacı alacaktır.

Bir ilaç sadece bir plasebodan daha büyük bir etki yarattığında onaylanır.

Plaseboların, kalp atış hızı veya kan basıncındaki artış gibi ölçülebilir, fizyolojik değişiklikler sağladığı gösterilmiştir.

Bununla birlikte, plasebo özellikle klinik ölçüm için semptomların kendini bildirmesine dayanan hastalıklarda yani depresyon, endişe, irritabl bağırsak sendromu (IBS) ve kronik ağrı, vb. oldukça iyi sonuçlar verir.

Plasebo Nasıl Etkisini Gösterir?

Plasebo etkisi kişiden kişiye değişir ve gücü bir hastalıktan diğerine değişir. Bir plasebo etkisinin nedenleri tam olarak anlaşılmamıştır. Yanıttaki değişkenlik göz önüne alındığında, iş yerinde birden fazla mekanizma olması muhtemeldir.

Aşağıda, plasebo etkisine dahil olduğu söylenen dört faktör bulunmaktadır.

1. Beklenti ve Şartlandırma

Plasebo gücünün bir kısmı, onları alan kişinin beklentilerinde yatmaktadır. Bu beklentiler tedavi, madde veya reçete yazan doktorla ilgili olabilir.

Bu beklenti stres hormonlarında düşüşe neden olabilir veya semptomlarını kategorize etmelerine neden olabilir. Örneğin, “keskin bir acı”, bunun yerine “rahatsız edici bir karıncalanma” olarak algılanabilir.

Öte yandan, eğer kişi ilacın çalışmasını beklemiyorsa veya yan etkileri olmasını bekliyorsa, plasebo olumsuz sonuçlar doğurabilir. Bu durumlarda, plaseboya bunun yerine nocebo denir.

Bir çalışma, yakın zamanda orijinal opioidler alan katılımcılara plasebo opioidleri verdi. Opioidlerin iyi belgelenmiş bir yan etkisi solunum depresyonudur. Araştırmacılar, plasebo ilacının, aktif terkip maddesi olmamasına rağmen solunum depresyonu ortaya çıkardığını buldular.

Bazıları klasik şartlandırmanın plasebo etkisinde rol oynayabileceğine inanıyor. İnsanlar ilaç almaya ve daha iyi hissetmeye alışkındır. Bir ilacı alma hareketi olumlu bir tepki ortaya çıkarır.

Koşullanma ve beklenti ayrı mekanizmalardır, ancak birbirleriyle ilişkili olmaları olasıdır.

2. Plasebo Etkisi ve Beyin

Beyin görüntüleme çalışmaları, plasebo analjezi yaşayan insanların sinirsel aktivitesinde ölçülebilir değişiklikler olduğunu göstermiştir. Yerleştirilen alanlar, beyin sapının kısımlarını, omuriliği, çekirdeği accumbens ve amigdalayı içerir.

Güçlü plasebo tepkileri, dopamin ve opioid reseptör aktivitesindeki artışlarla da ilişkilendirilmiştir. Bu kimyasalların her ikisi de beyindeki ödül ve motivasyon yollarında rol oynar. Aksine, dopamin ve opioid reseptör aktivitesini azaltan nocebos bulunmuştur.

Bu nörolojik değişikliklerin bazıları, beyinde sıklıkla antidepresan ilaçlar tarafından hedeflenen bölgelerde meydana gelir. Bu, antidepresan denemelerinde yüzde 50 ila 75’lik plasebo tepki oranını oluşturabilir.

3. Psikonöroimmunoloji

Psikonöroimmunoloji, nispeten yeni bir bilimsel çalışma alanıdır. Beyin aktivitesinin bağışıklık sistemi üzerindeki doğrudan etkisini inceler. Bir köpeğin zil sesiyle salyalanması ile koşullanabileceği gibi, fareler de belirli bir uyarıcı ile sunulduklarında bağışıklık sistemlerini kısıtlamaları için şartlandırılabilir.

Olumlu bir bakış açısının hastalıktan kurtulmaya yardımcı olabileceği uzun zamandan beri bilinmektedir. Son yıllarda, sözde-bilim, bilim gerçeği haline geldi. Sağlıkta iyileşmeler beklemek, bir bireyin bağışıklık sisteminin etkinliğini etkileyebilir.

Beynin bağışıklık sistemini etkilediği yollar karmaşıktır. Bir açıklama henüz yeni oluşmaya başladı. Bu tür bir etkileşimin plasebo etkisinde rol oynama olasılığı vardır.

4. Gelişen Sağlık Düzenlemeleri

Plasebo etkisinin bir açıklaması, insan beyninin ılımlı iyileşme yeteneğinin evrimidir.

Bir memelinin vücudu patojenlere yardımcı fizyolojik tepkiler geliştirmiştir.

Örneğin, ateş, iç sıcaklığı yükselterek bakteri ve virüsleri temizlemeye yardımcı olur. Bununla birlikte, bu tepkiler bir bedel kazandıkça, beyin ne zaman belli bir tepki vereceğine karar verir.

Örneğin, hamileliğin sonlarında veya yetersiz beslenme durumlarında, vücut enfeksiyona ateş cevabı vermez. Yüksek sıcaklık bebeğe zarar verebilir veya aç olan bir bireyin yedekleyebileceğinden daha fazla enerji tüketebilir.

Gelişen sağlık düzenleme teorisi, bir ilaca veya müdahaleye yönelik güçlü bir inancın belirtileri hafifletebileceğini göstermektedir. Beyin, ateş veya ağrı gibi uygun cevabı vermesi gerekmediğine “karar verir”.

Örneğin, bir enjeksiyon tabletten daha güçlü bir plasebo etkisine neden olur. İki tablet bir taneden daha iyi çalışır, kapsüller tabletlerden daha güçlüdür ve daha büyük haplar daha fazla reaksiyon üretir.

Yapılan birçok çalışmanın bir incelemesinde, hapların renginin bile plasebo sonuçlarında bir fark yarattığı bulundu.

“Kırmızı, sarı ve turuncu, uyarıcı bir etkiye, mavi ve yeşil ise sakinleştirici bir etkiye sahiptir.” diyor A. J. de Craen, araştırmacı, BMJ.

Araştırmacılar defalarca “sahte” akupunktur gibi girişimlerin akupunktur kadar etkili olduğunu göstermiştir. Sham akupunktur, cildi delmeyen geri çekilebilir iğneler kullanır.

Plasebolar, Parkinson hastalığı, depresyon, anksiyete ve yorgunluk gibi sayısız durumun semptomlarını azaltabilir.

Plasebo etkisi aynı zamanda kültürler arasında da değişkenlik gösterir.

Gastrik ülserlerin tedavisinde, plasebo etkisi Brezilya’da düşük, kuzey Avrupa’da yüksek ve özellikle Almanya’da yüksek.

Bununla birlikte, Almanya’da hipertansiyon üzerindeki plasebo etkisi başka yerlerde olduğundan daha düşüktür.

Plasebo Kullanımı

Dünyanın her yerindeki doktorlar, çeşitli hastalıklar üzerindeki etkilerinden dolayı klinik amaçlar için plasebo kullanırlar. 2008 yılında yapılan bir Danimarka araştırması, doktorların yüzde 48’inin geçtiğimiz yıl en az 10 kez plasebo yazdığını tespit etti. Çoğu zaman, bu plasebolar viral hastalıklar için antibiyotikler ve yorgunluk için vitaminlerdi.

İsrail’deki benzer bir doktor araştırması, yüzde 60’ının, haksız ilaç almak isteyen hastaları caydırmak için plasebo verdiğini ya da bir hastanın “sakinleşmeye ihtiyaç duyması” durumunda olduğunu tespit etti.

Plasebo Kullanımı Etik mi?

Bu kullanım etik soruları gündeme getirir. Doktor hastayı yanıltıyor. Öte yandan, plasebo amaçlanan etkiye sahipse, yine de etkili bir tedavi olarak düşünülmelidir.

Başka bir argüman, bir hastayı yatıştırmak için bir plasebo yazarak, ciddi bir hastalığın doğru teşhisinin ertelenebileceğini söylüyor. Doktorlar ve eczacılar kendilerini dolandırıcılık suçlamaları için açabilirler.

Diğer etik tartışmalarda olduğu gibi, plasebo kullanımına karşı ve plasebo kullanımına karşı argümanların bir süre daha devam etmesi muhtemel olsa da, tıbbi uygulamada plaseboların daha sağlıklı kullanımı vardır.

Örneğin, plasebolar bazı yanık kurbanlarının tedavisinde faydalı olabilir. Opioid ağrı kesici her zaman ilişkili solunum depresyonu nedeniyle kullanılamaz. Bu durumda, güçlü bir ağrı kesici kuvveti altında verilen bir tuzlu su enjeksiyonu, hastanın rahatsızlığını azaltabilir.

Plasebo Gücünden Yararlanma

Plasebo etkilerini en aza indirgemek veya en aza indirmeye çalışmak yerine, mevcut ve gelecekteki araştırmacılar plasebo gücünden yararlanmanın ve faydalanmanın yollarını araştırıyorlar.

Plaseboların çeşitli durumlarda çalıştığı gösterilmiştir. Farmasötik müdahalelerle birlikte kullanılabilirlerse, tıbbi tedavileri teorik olarak iyileştirebilirler.

Klinik onkolog ve tıp profesörü Robert Buckman şu sonucu çıkarır:

“Plasebolar olağanüstü ilaçlardır. İnsanlığın bildiği hemen hemen her semptomda bir etkisi vardır ve hastaların en az üçte birinde ve bazen yüzde 60’ında çalışırlar. Ciddi yan etkileri yoktur ve aşırı dozda verilemezler. Kısacası, dünyanın farmakopesinde en uyumlu, protean, etkili, güvenli ve ucuz ilaçlar ödülünü alıyorlar. ”

Plasebo etkisinin gücü yeni caddeleri keşfetmek için heyecan verici bir fırsat açar.

MedicalNewsToday, Placebos: The power of the placebo effect, 2017

Referanslar

Benedettiad, F., Amanzioad, M., Baldib, S., Casadioc, C., Cavalloc, A., Mancusoc, M., … Maggic, G. (1998, January). The specific effects of prior opioid exposure on placebo analgesia and placebo respiratory depression. Pain, 75(2-3), 313-319. Retrieved from http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304395998000104

Colloca, L., Klinger, R., Flor, H., & Bingel, U. (2013, April 15). Placebo analgesia: Psychological and neurobiological mechanisms. Pain, 154(4), 511-514. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3626115/

De Araujo, A. C., da Silva, F. G., Salvi, F., Awad, M. C., da Silva, E. A., Damião, R. (2009, December). The management of erectile dysfunction with placebo only: Does it work? [Abstract]. Journal of Sexual Medicine, 6(12), 3440-3448. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19758285

De Craen, A. J., Roos, P. J., & Kleijnen, J. (1996, December. Effect of colour of drugs: Systematic review of perceived effect of drugs and of their effectiveness [Abstract]. BMJ, 313(7072), 1624-1626. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8991013

De la Fuente-Fernández, R., Ruth, T. J., Sossi, V., Schulzer, M., Caine, D. B., & Stoessl, A. J. (2001, August 10). Expectation and dopamine release: Mechanism of the placebo effect in Parkinson’s disease [Abstract]. Science, 293(5532), 1164-1166. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11498597

Eccles, R. (2002). The powerful placebo in cough studies? [Abstract]. Pulmonary Pharmacology & Therapeutics, 15(3), 303-308. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12099783

Goetz, C. G., Wuu, J, McDermott, M. P., Adler, C H., Fahn, S. Freed, C. R., … & Leurgans, S. (2008). Placebo response in Parkinson’s disease: Comparisons among 11 trials covering medical and surgical interventions [abstract]. Movement Disorders, 23(5), 690-699. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18228568

Humphrey, N. (2002). The mind made flesh, Oxford University Press, Oxford, UK. Retrieved from http://www.humphrey.org.uk/papers/2002GreatExpectations.pdf

Kaptchuk, T. J., Friedlander, E., Kelley, J. M., Norma Sanchez, M., Kokkotou, E., Singer, J. P., … & Lembo, A. J. (2010, December 22). Placebos without deception: A randomised controlled trial in irritable bowel syndrome. PLoS one, 5(12), e15591. Retrieved from http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0015591

Leuchter, A. F., Cook, I. A., Witte, E. A., Morgan, M., & Abrams, M. (2002, January). Change in brain function of depressed subjects during treatment with placebo. The American Journal of Psychiatry, 159(1), 122-129. Retrieved from http://ajp.psychiatryonline.org/doi/full/10.1176/appi.ajp.159.1.122

Lieberman, M. D., Jarcho, J. M., Berman, S., Nailboff, B. D., Suyenobu, B. Y., Mandelkern, M., & Mayer, E. A. (2004, May). The neural correlates of placebo effects: A disruption account [Abstract]. Neuroimage, 22(1), 447-455. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15110038

Linde, K., Allais, G., Brinkhaus, B., Manheimer, E., Vickers, A., & White, A. R. (2015, December). Acupuncture for migraine prophylaxis [Abstract]. Sao Paulo Medical Journal, 133(6), CD001218. Retrieved from http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S1516-31802015000600540&script=sci_arttext

Moerman, D. E. (2000) March). Cultural variations in the placebo effect: Ulcers, anxiety, and blood pressure [Abstract]. Medical Anthropology Quarterly, 14(1), 51-72. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10812563Khan, A., Redding, N., & Brown, W. A. (2008, August). The persistence of the placebo response in antidepressant clinical trials. [Abstract]. Journal of Psychiatric Research, 42(10), 791-796. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18036616

Niklson, I., Edrich, P., Verdru, P. (2006, March). Identifying baseline characteristics of placebo responders versus non responders in randomised double-blind trials of refractory partial-onset seizures [Abstract]. Epileptic Disorders, 8(1), 37-44. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16567324

Nitzan, U. & Lichtenberg, P. (2004). Questionnaire survey on use of placebo [Abstract]. BMJ, 329(7472), 944-946. Retrieved from http://www.bmj.com/content/329/7472/944

Patel, S. M., Season, W. B., Legedza, A., Ock, S. M., Kaptchuk, T. J., Conboy, L., Canenguez, K., … & Lembo, A. J. (2005, June). The placebo effect in irritable bowel syndrome trials: A meta-analysis [Abstract]. Neurogastroenterology & Motility, 17(3), 332-340. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15916620

Placebo response in Parkinson’s disease: Comparisons among 11 trials covering medical and surgical interventions [Abstract]. Movement Disorders, 23(5), 690-699. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18228568

PIercy, M. A., Sramek, J. J., & Kurtz, N. M. (1996, September 1). Placebo response in anxiety disorders [Abstract]. Annals of Pharmacotherapy, 30(9), 1013-1019. Retrieved from http://aop.sagepub.com/content/30/9/1013.abstract

Shah, E. & Pimentel, M. (2014, April). Placebo effect in clinical trial design for irritable bowel syndrome. Journal of Neurogastroenterology & Motility, 20(2), 163-170. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4015207/

Stewart-Williams, S. & Podd, J. (2004). The placebo effect: Dissolving the expectancy versus condition debate. Psychological bulletin, 130(2), 324-340. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/sites/default/files/attachments/33284/stewart-williams-podd-2004a.pdf