Bademcik taşları, gıda, ölü hücreler, bakteriler ve diğer maddeler gibi artıkların bademcikler üzerinde hapsolmasıyla oluşur. Kalsiyum etrafında biriktikçe enkaz sertleşir ve bademcik taşları oluşturur. Bu taşlara “tonsil taşı” veya “tonsillolit” de denir. Genellikle beyaz veya sarımsı topaklar olarak görünürler. Bademcik taşları genellikle zararlı olmasa da boğaz ağrısına, ağız kokusuna veya ağız kokusuna neden olabilir. Bademcik taşlarıyla ilgili farkındalık artıyor gibi görünmektedir. Son zamanlarda bademcik taşları sosyal medyada trend bir konu haline geldi ve bazı doktorlar bu konuda klinik ziyaretlerinde artış olduğunu bildirmiştir. Ancak bademcik taşı farkındalığı ve prevalansındaki bu artışın ne kadar yaygın olabileceğine dair henüz bir veri yoktur.
Bademcik taşlarını çıkarmak genellikle kolaydır ve bazı insanlar öksürdüklerinde bunları çıkarırlar. Tuzlu suyla gargara yapmak da onları yerinden çıkarabilir. Taşlar iyice yerleşmişse, kişinin kuvvetlice gargara yapması gerekebilir. Bademcik taşları olan kişiler, bir pamuklu çubukla çevre dokuya hafifçe bastırarak onları gevşetebilirler. Swabı taşın arkasına yerleştirerek taşı ileri doğru itmek daha iyidir. Bademcik taşı daha sonra boğaz yerine ağza düşer.
Bademcik taşı olan kişiler genellikle onları seçer. Bazı insanlar bademcik taşlarını hissedebilirken bazıları hissedemez. Bu bademcik taşlarının boyutu ve hacmi ile ilgili gibi görünmektedir. Boğaz dokuları hassastır. Yaralanmayı önlemek için bademcik taşı olan bir kişi çok sert itmemeye dikkat etmelidir. Bir diş duşu, ağız ve bademciklere bakteri bulaştırmadan bademcik taşlarını temiz bir şekilde yıkamak için iyi çalışabilir. Bazı insanlar bademcik taşlarını önlemek için döküntülerin birikmesini önlemek için yemeklerden sonra veya günlük olarak su ipi kullanırlar. Bir kişi aşağıdaki durumlarda bir doktora görünmelidir:
- Bademcik taşı semptomları var ama görünmüyorsa
- Bademcik taşlarını evde çıkaramazlar veya taşların sadece bir kısmını çıkarabilirlerse
- Bademcikler kırmızı, şiş veya ağrılıysa
- Evde bademcik taşı alındıktan sonra ağrı hissederlerse
- Boğaz nefes almayı zorlaştıracak şişmişse
Bademcik Taşı Nedenleri Nelerdir?
Bademcik taşları, bademcikler üzerindeki küçük yarıklarda bakteri ve diğer kalıntılar sıkıştığında gelişir. Bademcikler, boğazın arkasında, her iki yanında oturan iki küçük doku tümseğidir. Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi, bademciklerin ağızdan giren enfeksiyonlarla savaşmaya yardımcı olduğunu açıklıyor. Bademcikler lenfoid dokudan yapıldıkları için yüzeylerinde delikler olan kriptlere sahip olabilirler. Tonsil kriptleri insan anatomisinin normal bir parçasıdır. Bazı insanların bademcikleri diğerlerinden daha fazla veya daha büyük kriptlere sahip olabilir, bu da kişinin bademcik taşı geliştirme olasılığını artırır. Bademcikler bakterileri, virüsleri ve diğer yabancı istilacıları yakalar ve ardından bağışıklık sistemine bu mikroplarla nasıl savaşılacağını “öğretir”. Enkaz genellikle yutulur veya tükürük ile yıkanır.
Bademcik Taşının Belirtileri Nelerdir?
Bademcik taşlarının çoğu küçüktür ve bir kişinin semptom yaşaması pek olası değildir. Yayınlanan bir araştırmaya göre, semptomlar ortaya çıkarsa şunları içerebilir:
- ağız kokusu
- ağzın veya boğazın arkasında bir şeyin takıldığı hissi
- rahatsız edici öksürük
- ağızda kötü tat
- şişmiş ve iltihaplı bademcikler
Bademcik taşları boğazın arkasında küçük beyaz veya sarı benekler gibi görünebilir. Büyük bir taş görünebilir. Bazıları bademciklerden dışarı çıkacak kadar büyüktür ve ağızda sıkışmış küçük kayalara benzer.
Bademcik Taşı Nasıl Tedavi Edilir?
Ev tedavileri işe yaramazsa veya taşlar özellikle büyükse, doktor ameliyat önerebilir. Çoğu durumda, Amerika Birleşik Devletleri’nde bademcik taşlarının tekrarlanmasını önlemek için yapılan ilk ameliyat, bademciklerin cerrahi olarak çıkarılması olan bir tonsillektomidir. Tonsillektomi güvenlidir, ancak işlemden birkaç gün sonra boğaz ağrısına neden olabilir. Tüm ameliyatlar gibi tonsillektomi de bazı riskler taşır. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi’ne (NHS) göre bu riskler arasında kanama, ağrıya bağlı dehidrasyon, enfeksiyon, şişmeye bağlı solunum güçlükleri ve çok nadiren anesteziye bağlı yaşamı tehdit eden reaksiyonlar yer alır. Bir kişi tonsillektomi için uygun değilse, doktor bademcik taşlarının lazerle yüzey yenileme ile tedavi edilmesini önerebilir.
Yayınlanan bir makale, koblasyon kriptolizi adı verilen bu işlemin bademciklerin yüzeyini pürüzsüzleştirerek bademcik taşlarının büyüyebileceği yarıkların sayısını azalttığını açıklıyor. Cerrahlar işlemi lokal anestezi kullanarak yapabilir ve hastalar bir hafta sonra düzenli bir diyet ve aktiviteye dönebilir. 2021’de yapılan bir araştırma, bu tedavinin diğer ameliyatlardan daha üstün olabileceğini iddia ediyor, ancak tonsillektomi ABD’de bademcik taşları için en yaygın tedavi olmaya devam ediyor. Ancak yine de bademcik taşları gelecekte tekrar gelişebilir. Diğer birkaç durum bademciklerde veya yakınında ağrıya neden olabilir. Doktor ameliyat önermeden önce muhtemelen bu nedenleri ortadan kaldıracaktır. Bademcik taşlarının semptomlarını taklit edebilen diğer durumlar şunlardır:
Bademcik iltihabı: Bademcikler kırmızı ve şişse ve yutkunmakta zorlanıyorsa enfeksiyon olabilir. Bademcik iltihabına sıklıkla ateş eşlik eder.
Strep boğaz: Bu tip bademcik iltihabı boğazda veya ağzın arkasında şiddetli ağrıya neden olabilir. Bademcik iltihabı gibi, strep boğaz sıklıkla ateşe neden olur.
Diş eti hastalığı ve diş çürüğü: Diş ve diş etlerindeki ağrı çeneye, kulağa veya boğaza yayılabilir. Dişlerde ve diş etlerinde tedavi edilmeyen enfeksiyonlar ağız boyunca ve vücudun diğer bölgelerine yayılabilir.
Bademcik kanseri: Bademciklerde bulunabilen bir kanser türü olan lenfoma, ağzın arkasında iyileşmeyen bir yaraya neden olabilir. Diğer semptomlar arasında kulaklarda ve boğazda ağrı, yutma güçlüğü ve ağızda kan bulunur.
Orofaringeal skuamöz hücreli karsinom: Skuamöz hücreli karsinom da bademcik kanserinin yaygın bir şeklidir. Alkol, sigara ve HPV enfeksiyonu ile bağlantılıdır.
Bir kulak burun boğaz uzmanı veya kulak, burun ve boğaz doktoru bademcik ve boğaz rahatsızlıklarının çoğunu tedavi edebilir.
Bademcik Taşının Komplikasyonları Nelerdir?
Bademcik taşları rahatsızlığa neden olsa bile genellikle zararsızdır. Yayınlanan bir makale, bir hastada bademcik taşları ile diş çürüğü arasındaki bağlantıyı vurgulamaktadır. Ancak kötü diş hijyeninin genellikle bademcik taşları için bir risk faktörü olup olmadığını söylemek için yeterli veri yoktur. Dişlerini düzenli olarak fırçalamayan veya diş ipi kullanmayan kişiler bademcik taşlarına daha duyarlı olabilir. Bademcik taşlarına neden olan bakteriler ayrıca diş çürümesine, diş eti hastalığına ve ağız enfeksiyonlarına neden olabilir.
Bademcik Taşı Nasıl Önlenebilir?
Bademcik taşlarını kalıcı olarak önlemenin tek yolu bademcikleri tonsillektomi yoluyla almaktır. Çok nadir durumlarda, bademcikler bu prosedürden sonra tekrar büyümüştür. Tonsillektomi güvenlidir, ancak ameliyattan birkaç gün sonra boğaz ağrısına neden olabilir. Tüm ameliyatlar gibi tonsillektomi de bazı riskler taşır. Bunlar arasında kanama, enfeksiyon, şişmeye bağlı solunum güçlükleri ve çok nadiren anesteziye karşı yaşamı tehdit eden reaksiyonlar yer alır. Bademcik taşları sadece küçük bir tahriş ise, ameliyatın riskleri faydalarından daha ağır basabilir.
Sık fırçalama ve diş ipi kullanımı da dahil olmak üzere iyi ağız hijyeni uygulamak bademcik taşı riskini azaltabilir. Bademcikleri ve ağzı diş duşu ile yıkamak da kalıntıları ve bakterileri temizleyerek yardımcı olabilir.
Özet
Bademcik taşları, bademciklerin yüzeyindeki yarıklarda oluşan küçük, sert topaklardır. Ağız kokusuna neden olabilseler de genellikle zararsızdırlar. Birçok insan onları pamuklu çubukla veya gargara yaparak çıkarabilir. Bir kişi, zararlı bakterilerin ağza girmesini önlemeye yardımcı olmak için her zaman temiz pamuklu çubuk kullandığından emin olmalıdır. Bir kişi bademcik taşlarını evde çıkaramıyorsa, doktor bunları çıkarmak için ameliyat önerebilir.
Kaynak
Medical News Today, What you should know about tonsil stones, 2021
Alfayez et al. A giant tonsillolith. 2018.
Elsayad et al. Coblation cryptolysis for treatment of tonsillar stones: a randomized clinical study. 2021.
Erdur et al. Coblation cryptolysis method in treatment of tonsil caseum-induced halitosis. 2021.
